Թուրինջ

Grapefruit definition and meaning | Collins English Dictionary
Թուրինջը նաև կոչվում է գրեյպֆրուտ։ Այն պատկանում է ցիտրուսների ընտանիքին և պարունակում է վիտամին C։ Պտուղը կլոր է, հասնում է 10-15 սմ տրամագծի։

Առաջին անգամ թուրինջը աշխարհին ծանոթ է եղել բուսաբան Գրիֆֆիտս Հյուջեսի կողմից 1750 թվականին։ Նա բույսն անվանել է «Արգելված պտուղ»։ Ավելի ուշ թուրինջը սկսել են անվանել «փոքրիկ շեդդոկո», իսկ 1881 թվականին Յամայկայում առևտրականները պտուղը վերանվանել են թուրինջ։ Թուրինջը ստացվել է նարնջի և պամպելմուսի խաչասերումից՝ հարյուրամյակներ առաջ Վեստ Ինդիայում։ Թուրինջը ջերմասեր բույս է, տարածված է արևադարձային և մերձարևադարձային տաք գոտիներում։

Թուրինջը ինչպես բոլորս գիտենք նման է նարինջին, բայց մեջը կարմիր է և ունի ավելի դառը համ։ Չնայած դրան շատ հանրագիտարաններում նշվում է նրա դիետիկ հատկանիշների մասին։

Օգտակար և հրաշալի այս մրգի անվանումը ծագել է անգլ.՝ grape (խաղող) և fruit (միրգ) բառերից, սակայն իր համային հատկանիշներով թուրինջը ոչ մի ընդհանուր բան չունի խաղողի հետ։ Թարգմանաբար նշանակում է՝ արևադարձային ծառ և նարնջանման պտուղ։

Տերևները կանաչ են, երկար մինչև 15 սմ, սուր կամ օվալաձև։ Ծաղիկները՝ սպիտակ են, 4 կամ 5 թերթիկներով։

Պտղամիսը թեթևակի դառնահամ է, գորշադեղնավուն կամ վարդագույն։ Մյուս ցիտրուսների համեմատ՝ պտուղներն ավելի խոշոր են զանգվածը կարող է հասնել մինչև 6 կգ-ի։

Ես նաև սիրում եմ նուռը, բայց նուռը ուրիշ հետաքրքիր պատմություն է 🙂

Ես ուտում եմ թուրինջը տարբեր ձևերով, բայց իմ սիրած ձևը այն վերևից կտրելն է, մի քիչ շաքար ավելացնել և գդալով ուտել կամ վերևից կտրել, մի քիր շաքար ավելացնել և գդալով ճզմել ու հյութը խմել․․․․ յամի՜։

Աղբյուր — https://hy.wikipedia.org/wiki/%D4%B9%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%AB%D5%B6%D5%BB

Ակունք

Истоки реки Салгир

Ակունքը 13 կիլոմետր է։
Գտնվում Գեղամա լեռներ վրա
Կոտայքի մարզում։
Հոսող հոսքերն են Զառի սելավն և Զովաշենն։
Գետաբերանի տեղակայում Հրազդան գետ։

Ակունք, գետ Հայաստանի Կոտայքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Գեղամա լեռների արևմտյան ստորոտներից և ձախից միախառնվում Հրազդան գետին։ Երկարությունը 13 կմ է։

Ուսումնական առաջին շրջանի ձեռքբերումների հաշվետվություն


Բարև, ես Աստղիկն եմ։ Սովորում եմ «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրում։ Ես հիմա կպատմեմ, թե ինչ եմ սովորել այս սեպտեմբերի մեկից մինչև այսօր։ Այս ուսումնական շրջանում ավելի վարժ եմ սովորել բլոգս վարել։

Մայրենի
Ավելի լավ եմ հասկացել բառը, դրա կազմությունն ու տեսակները, նախադասությունն իր գլխավոր անդամներով և տարբեր նախադասությունների (ընդարձակ, համառոտ, պատմողական, հարցական , բացականչական)  կազմությունն եւ նրանց ճիշտ օգտագործումը։ Մասնակցել եմ «իմ դպրոցի միջավայրը» , նախագծին,  նոր բանաստեղծություններ սովորել, օրինակ՝ «Գետակի վրա», «Մշուշների շղարշի տակ» և այլն։

Մաթեմատիկա
Սովորել եմ և կրկնել օրինակ՝ Google drive- ով աշխատել, Google forms- ով ֆլեշմոբ կազմել, պատիկը, մնացորդով բաժանել, թերի քանորդը և այլն։

Հայրենագիտություն
Հայրենագիտությունը իմ սիրած առարկան է և շատ բան եմ սովորել օրինակ՝ Ավանդույթներն ու սովորույթները, Դիցաբանությունն ու առասպելներ, Մեր անցյալն ու ներկան, Հայկն ու Բելը, ՀՀ հարևան պետություները, ՀՀ մարզեր մարզկենտրոներ և գրել եմ Իմ ընտնիքի սովորույթները Մատենադարանի մասին, Իմ բնակավայրըիմ տոհմածառը, ԻՄ ՃԱՄՓՈՐԴՈՒԹՅՈՒՆԵՐԸ 2021- ում,  և թե ծագումով որտե՞ղից եմ։ Ճամփորդել եմ Արատես, Մատենադարան և Թեժառույկ վանք։ Մասնակցել եմ Հայկական ավանդական ուտեստների մասին նախագծին պատրաստել եմ մեղրի բիորեկներ։

Բնագիտություն
Բնագիտություն սովորել եմ՝ 6 մայրցամաքները Եվրասյան, Ամերիկան (Հյուսիսային և Հարավային), Աֆրիկա, Ավստրալիա (Ավստրալյայի հայտնագործումը), ճանապարորդություներ Աֆրիկայով և այլ։ Կատարել եմ բնագիտական փորձեր, մասնակցել եմ իմ բույսը և սերմնացան նախագծերին, մի փորձ ես մի փորձ դու և սովորել եմ մեր հողի մասին։

Իմ ձեռքբերումներից էր նաև աշնան վերջին Արատեսի ճամբար գնալը, որտեղ շատ կարևոր բաներ սովորեցի իմ մասին, իմ ընկերների և իմ շրջապատի մասին։

Մեզ սնող հողը

Երկրի ցամաքային տարածությունները ծածկված են փխրուն շերտով, որն անվանում են հող: Հող չկա միայն ցամաքի սառցածածկ տարածքների և ժայռերի վրա:

Հողը Երկրի վրա գոյանում է շատ դանդաղ, հազարավոր ու միլիո­նավոր տարիների ընթացքում: Իսկ ինչպե՞ս է դա տեղի ունենում:

Ցամաքը կազմող ապարները Արեգակի ճառագայթների, քամու, անձրևի, ձյան ազդեցությունից տաքանալով ու սառչելով, քայքայվում են. ապարների խոշոր կտորները վերածվում են մանր կտորների, իսկ մանրերը` կավի և ավազի: Սակայն դա դեռևս հող չէ: Որպեսզի այն դառ­նա հող, անհրաժեշտ է, որ այդ քայքայված նյութերին ավելանա հումուս: Իսկ հումուսն առաջանում է մահացած բույսերի ու կենդանիների մնա­ցորդներից:

Քայքայված ապարի ու հումուսի միախառնումից գոյանում է հողը: Բույսերի սերմերը, ընկնելով հողի մեջ, ծլում են, աճում, և մարդը բերք ու բարիք է ստանում: Իսկ լերկ քարի մակերեսին սերմը չի կարող ծլել:Հողի ամենակարևոր հատկությունն այն է, որ այնտեղ աճում են բույսերը:

Հողում միշտ կան նաև շատ մանր օրգանիզմներ, որոնց անվանում են մանրէներ: Հենց դրանց միջոցով են քայքայվում բույսերի և կենդանի­ների մնացորդները և վերածվում հումուսի: Հողում ապրում են նաև որդեր, միջատներ, խլուրդներ և մկներ։ Հողի մեջ միշտ ջուր և օդ կա։ Բույսերի աճի համար դա շատ կարևոր է։
Հողի կազմից կախված են նրա փխրունությունը և ջուրը պահելու հատկությունը: Օրինակ, եթե ավազը հողի մեջ շատ է, ապա այդպիսի հողում ջուրը արագ ներծծվում է և հեռանում գետնի խորքերը: Եթե հողում կավն է շատ, ապա այնտեղ ջուրը դանդաղ է ներծծվում, այդ պատճառով կավով հարուստ հողերը շատ ջուր են պարունակում:
Շատ հումուս պարունակող հողերը փուխր են լինում և կարողանում են իրենց մեջ ջուր և օդ պահել:
Հողի բաղադրությունից կախված է նաև նրա գույնը: Լինում են տարբեր գույնի հողեր: Որքան հողում հումուսը շատ է, այնքան դրա գույնը մուգ է: Ամենից շատ հումուս պարունակում են սևահողերը: Մարդիկ վաղուց իրենց կարիքները բավարարելու համար մշակում են հողը: Իսկ ի՞նչ է նշանակում դա:

Հողը մշակել նշանակում է ճիշտ ժամանակին վարել, փխրեցնել, ջրել, մանրացնել կոշտերը, անհրաժեշտության դեպքում` պա­րարտացնել, մշակաբույսերի սերմեր ցանել և բերք ստանալ:

Մշակելով հողը` մարդիկ պետք է հոգ տանեն նաև դրա պահպանու­թյան մասին, հողը վարել ճիշտ ժամանակին, պարարտացնել, աճեցնել խիտ արմատներ ունեցող բույսեր, դաշտերի շուրջը ստեղծել անտառաշերտեր:

Հարցեր և առաջադրանքներ`

1. Ի՞նչ է հումուսը։
Հումուսը մահացած բույսերի ու կենդանիների մնա­ցորդրն է:

2. Ի՞նչ է հողը և ի՞ նչ նշանակություն ունի մարդու համար։
Հողը հումուսի և ապարի խառնույթն է։ Հողը մարդու համար նշանակում է բերք ու բարիք։ 

3.Որոնք են համարվում ամենալավ հողերը։
Ամենա լավ հողերը այն հողերն են որոնք ճիշտ ժամանակին վարում են, փխրում, ջրում և մանրացնում։

Ի՞նչ է մանրէն և ինչ նշանակություն ունի։
Մանրէն հողի մեջ օրգանիզմ է։ Մանրէնով են քայքայվում բույսերի և միջատների մնացորդները և վերածվում հումուսի:

Ավստրալիայի հայտնագործումը

Հին աշխարհի շատ իմաստուններ համոզված Էին, որ հյուսիսային կիսագնդում ընկած հսկայական ցամաքի պես, երկրագնդի հավասա­րակշռության պահպանման համար, հարավային կիսագնդում պետք է գտնվի մեծ, ամբողջական ցամաք: Այդ անհայտ ցամաքը փնտրել են շատ ծովագնացներ, որի արդյունքում հայտնաբերվել են Խաղաղ, Ատլանտյան և Հնդկական օվկիանոսների անհայտ շրջաններ, մեծ ու փոքր բազմաթիվ կղզիներ: Continue reading »

Ճանապարհորդություններ Աֆրիկայով

Վասկո դա Գամայի ղեկավարած նավատորմը դեպի Հնդկաստան տանող ծովային ճանապարհի հայտնագործման նպա­տակով, շրջանցեց Աֆրիկան հարավից, ապա  հասավ Հնդկաստան և միաժամա­նակ ապացուցեց, որ Աֆրիկան առան­ձին մայրցամաք է:

Աֆրիկայի հյուսիսային և հյուսիս- արևելյան շրջանները մարդկության հնագույն բնօրրաններից են: Այստեղ՝ Նեղոս գետի ստորին հոսանքում էր գտնվում Հին Եգիպտոսը, որը հայտնի է իր բուրգերով: Հետաքրքիր է, որ այս շրջաններից հարավ ընկած է աշ­խարհի ամենամեծ անապատը՝ Սահարան՝ իր անծայրածիր և անան­ցանելի անապատային ավազներով:

Continue reading »

Աֆրիկա մայրցամաք

Աֆրիկա մայրցամաք

Այս մայրցամաքը  Աֆրիկա են անվանել հին հռոմեացիները՝ տեղաբնիկ «աֆարիկ» ցեղի անունով:  Ըստ զբաղեցրած տարածքի՝ Աֆրիկան երկրագնդի երրորդ մայրցամաքն է՝ Եվրասիաից հետո:

Սահարան  աշխարհի ամենամեծ անապատն է:

Նեղոսն աշխարհի երկրորդ ամենաերկար գետն է:

Աֆրիկյան սավաննաներում բնակվում են ռնգեղջույր, ընձուղտ, զեբր ու բորենի, կենդանիների արքան՝ առյուծը և ցամաքային ամենախոշոր կենդանին՝ աֆրիկյան փիղը:

Սերմնացան/ Իմ բույսը

Այս տարի սեպտեմբերի վերջ մեր պարտեզի ռեհանի բույսից հայրիկիս օգնությամբ հավաաքեցի իր ծաղիկները՝ նոր ռեհանի բույսեր ստանալու համար։ Մենք մեր տանը ռեհանը (Ocimum basilicum) օգտագործում ենք պիցցա սարքելուց, սպագետիի և աղցանների մեջ։ Այն շատ համեղ ու անուշաբույր է։

Սա ռեհանի ծաղիկներն են։


Ռեհանի սերմերը գտնվում են իր ծաղիկների մեջ։ Ծաղիկները չորացնում եմ և հանում սերմերը։

 

Հետո սերմերը ցանում եմ ծաղկամանում որպեսի տանը աճեցնեմ ռեհանը, քանի որ շուտով ձմեռ է և եթե դրսում ցանեմ բույսը ձմռան ցրտին չի դիմանա, կմեռնի։ Ծաղկամանի մեջ ցանելուց հետո ջրում եմ ու դնում արևոտ անկյունում, քանի որ այն աճելու համար արև և ջերմություն է սիրում։ Ամեն օր մի քիչ ջրում եմ ու այդպես խնամում սածիլներին։ Նրանք էլ օր-օրի մեծանում են։

Երբ շատ են մեծանում, իրենց տեղափոխում եմ առանձին ծաղկամաններ, և խնամում այնքան մինչև գարուն գա և նրանց ծաղկամանից տեղափոխեմ պարտեզ։

Ամերիկա


Հյուսիսային Ամերիկա

Հյուսիսային Ամերիկան մեծությամբ 3-րդ մայրցամաքն է: Այնտեղ կա 3 խոշոր պետություն՝ ԱՄՆ, Կանադա, Մեքսիկո:

Այս խոշոր մայրցամաքում ավելի քան 20 երկիր կա։ Ամենամեծ պետությունը Կանադան է: Ամենամեծ քաղաքը Մեծիկոն է: Ամենաբարձր լեռնագագաթը Մաք Քինլին է, գտնվում է Միացյալ Նահանգների Ալյասկա նահանգում: Այս մայրցամաքի ամենամեծ լիճը Վերին լիճն է, գտնվում է Միացյալ Նահանգների և Կանադայի միջև, իսկ ամենամեծ անապատը Մեծ ավազանն է , որը գտնվում է Միացյալ Նահանգներում: Ամենաերկար գետը Միսիսիպին է, որն ունի 3734 մետր երկարություն: Ամենամեծ կղզին Գրենլանդյան է:


Հարավային Ամերիկա

Հարավային Ամերիկայում, որ ձևով նման է եռանկյան, ընդամենը 12 անկախ երկիր կա, նաև Գվիանան, որը պատկանում է Ֆրանսիային:

Հարավային Ամերիկայում կան անապատներ, բարձրաբերձ լեռներ, իսկ Վենասուելայում` Հուրոն գոտի վրա գտնվում է աշխարհի ամենաբարձր ջրվեժը` Անխել, որն ունի (1054մ) մետր բարձրություն: Մայրցամաքի ամենամեծ պետությունը Բրազիլիան է։ Հարավային Ամերիկայի ամենաբարձր լեռը Ակոնկագուան  է, 6.960 մետր բարձրությամբ, որը գտնվում է Արգենտինայում: Արգենտինայում է գտնվում նաև մայրցամաքի ամենամեծ անապատը՝ Պատագոնիա։ Ամենաերկար գետը Ամազոնն է, որը հիմնականում հոսում է Բրազիլիայի տարածքով, ընդհանուր երկարությունը կազմում է 6.440 կիլոմետր։  Ամազոնում են գտնվում պիրանյա ձկները և հսկա ալիգատոր կոկորդիլոսները։